మకర సంక్రాంతి వెనుక వేల సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది. వేదాలు, పురాణాలు, మహాభారతం నుంచి ఈ పండుగ ఉద్భవించింది.
సూర్యుడు మకర రాశిలోకి ప్రవేశించే ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలాన్ని జరుపుకునే పంటల పండుగ, ద్రావిడ్ మూలాలు కలిగి ఉంది.
పురాణ కథలు & ఉదాహరణలు
భగీరథుడు & గంగావతరణం: మహాభారతం, పురాణాల ప్రకారం రాజు భగీరథుడు 60,000 పూర్వీకుల ఆత్మలకు తర్పణం కోసం గంగాను భూమికి తెచ్చాడు.
మకర సంక్రాంతి రోజు గంగమ్మ భూమి స్పర్శించింది. ఆ రోజు స్నానాలు, తర్పణాలు పితృపుణ్యాలు ఇస్తాయని నమ్మకం. తెలంగాణలో గంగ ఘాట్లలో ఈ స్నానాలు జరుగుతాయి.
భీష్మాచార్య మొక్షం: మహాభారతంలో కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో అర్జున బాణాలతో పడిన భీష్ముడు మకర సంక్రాంతి రోజు తన ప్రాణాలు ఇచ్చాడు.
ఉత్తరాయణంలో మరణం మొక్షాన్నిస్తుందని ఎంచుకున్నాడు. ఈ కథ ఉత్తరాయణ పవిత్రతను చెబుతుంది.
సంకరాసుర వధ: పురాణాల్లో సంకరాసుర అనే రాక్షసుడిని దేవత సంక్రాంతి మకర సంక్రాంతి రోజు హరించింది.
ఈ కథకు దేవత పేరు సంక్రాంతి అని, పండుగ పేరు అలా వచ్చిందని చెబుతారు.
తెలంగాణలో చారిత్రక ప్రాముఖ్యత
తెలంగాణలో సంక్రాంతి ‘పెద్ద పండుగ’గా పిలుస్తారు. ద్రావిడ్ సంస్కృతి మూలాలు కలిగి, వ్యవసాయ పంటలకు కృతజ్ఞత. కాకతీయుల కాలం నుంచి వరంగల్ ప్రాంతంలో ఈ పండుగ ఘనంగా జరిగింది.
గ్రామాల్లో హరిదాసులు, గంగిరెద్దులు (సజ్జన షాళ్ళు) ఇంటింటి తిరిగి ప్రశాంతి పలుకుతూ వస్తారు—ఇది శతాబ్దాల నాటి సంప్రదాయం.
• హరిదాసులు: విష్ణు భక్తులు హరి పాటలు పాడి, దేవతలు, పితృదేవతల ప్రశాంతి కోరుతారు. తెలంగాణ గ్రామాల్లో భోగి నుంచి కనుమ వరకు.
• గంగిరెద్దులు: మొక్కలతో అలంకరించిన ఎద్దులు రైతు సంపద చిహ్నం. ఇవి గ్రామాల్లో తిరిగి భూమి ఫలవంతత కోరుతాయి.
ఇతర చారిత్రక ఉదాహరణలు
శని-సూర్య కథ: శనిశ్వరుడు తండ్రి సూర్యుని పొరుగు చూడటానికి మకర సంక్రాంతి రోజు మాత్రమే వస్తాడని పురాణం. ఈ రోజు శని దోష నివారణకు తైల దానం.
వేదాల్లో ఉత్తరాయణం: ఋగ్వేదం, తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణాల్లో ఉత్తరాయణాన్ని పవిత్రంగా వర్ణించారు. ద్రావిడ్ డెల్యూజ్ (మత్స్య పురాణం) కథలో డ్రవిడ రాజులు ఈ పండుగ జరుపుకున్నారు.
కాకతీయులు & చోళులు: వరంగల్ కాకతీయుల కాలంలో సంక్రాంతి మేళాలు, గాలిపటాలు జరిగేవి. తమిళనాడులో పొంగల్గా, తెలంగాణలో పెద్ద పండుగగా.
ఈ చారిత్రక నేపథ్యం సంక్రాంతిని కేవలం పండుగకు మించి ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక వారసత్వంగా చేస్తుంది.
